ویروس RSV (سن‌سیشیال تنفسی) در نوزادان و کودکان نارس
ویروس سن‌سیشیال تنفسی (RSV) یک عامل بیماری‌زای تنفسی شایع و بسیار مسری است که ریه‌ها و مجاری تنفسی را آلوده می‌کند.
ویروس RSV چیست و چرا اهمیت دارد؟
ویروس سن‌سیشیال تنفسی (RSV) یک عامل بیماری‌زای تنفسی شایع و بسیار مسری است که ریه‌ها و مجاری تنفسی را آلوده می‌کند. اگرچه این ویروس معمولاً علائم خفیف و شبیه سرماخوردگی در بزرگسالان سالم ایجاد می‌کند، اما عامل اصلی بیماری‌های شدید مجاری تنفسی تحتانی — مانند برونشیولیت و ذات‌الریه — در نوزادان است. این موضوع یک نگرانی حیاتی برای نوزادان و کودکان نارس است که مجاری هوایی باریک و سیستم ایمنی نابالغ آن‌ها، ایشان را در معرض خطر بسیار بالایی برای نارسایی تنفسی قرار می‌دهد.
همه‌گیرشناسی و بار بیماری RSV
داده‌های همه‌گیرشناسی منتشر شده در The Journal of Infectious Diseases نشان می‌دهد که RSV علت اصلی بستری شدن نوزادان در بیمارستان در کشورهای پردرآمد است. نرخ کلی بستری سالانه نوزادان زیر یک سال به دلیل این ویروس تقریباً ۱۹ تا ۲۰ در هر ۱۰۰۰ نوزاد تخمین زده می‌شود که این رقم برای نوزادان زیر شش ماه به ۲۶ در هر ۱۰۰۰ افزایش می‌یابد. این آمار به معنای تخمینی حدود ۸۰۰۰۰ تا بیش از ۱۰۰۰۰۰ مورد بستری نوزادان در سال، تنها در ایالات متحده است که تقریباً ۷۵ درصد از کل بستری‌های مرتبط با RSV را در میان کودکان زیر پنج سال تشکیل می‌دهد. در سطح جهانی، RSV باعث مرگ‌ومیر قابل توجهی در نوزادان می‌شود، به ویژه در مناطقی که دسترسی به منابع پزشکی محدود است.
عوامل خطر ابتلا به RSV در نوزادان
- نارس بودن: نوزادانی که نارس به دنیا می‌آیند (قبل از هفته ۳۵ یا ۲۹ بارداری) فاقد ریه‌های بالغ هستند و انتقال کامل آنتی‌بادی‌های مادری را در طول سه ماهه سوم دریافت نکرده‌اند.
- سن تقویمی: نوزادان زیر سه ماه بیشترین آسیب‌پذیری را دارند و تقریباً نیمی از کل بستری‌های شدید را شامل می‌شوند.
- بیماری‌های مادرزادی: نوزادان مبتلا به دیسپلازی برونکوپولمونری (بیماری مزمن ریوی ناشی از نارسی) یا بیماری‌های مادرزادی قلبی با اهمیت همودینامیک.
- قرار گرفتن در معرض عوامل محیطی: حضور در مهدکودک‌ها، داشتن خواهر و برادر بزرگتر در مدرسه و قرار گرفتن در معرض دود تنباکو در محیط.
علائم RSV و زمان مراجعه به پزشک
عفونت RSV در نوزادان ممکن است با علائم خفیف دستگاه تنفسی فوقانی مانند احتقان بینی یا کاهش اشتها شروع شود. با این حال، می‌تواند به سرعت به بیماری مجاری تنفسی تحتانی پیشرفت کند. والدین و مراقبان باید موارد زیر را به دقت پایش کنند:
- تنفس سریع و سطحی (تاکی‌پنه).
- توعقب‌رفتگی واضح قفسه سینه (فرو رفتن پوست اطراف دنده‌ها و گردن در هنگام تنفس، که نشان‌دهنده دیسترس یا سختی تنفس است).
- سرفه مداوم، خس‌خس سینه، یا صداهای ناله مانند (گرانتینگ).
- گشاد شدن پره‌های بینی.
- دوره‌های آپنه (وقفه‌های تنفسی که بیش از ۱۵-۲۰ ثانیه طول بکشد).
- بی‌حالی، تحریک‌پذیری غیرعادی، یا ایجاد رنگ کبود در لب‌ها و پوست (سیانوز).
هشدار: در صورت مشاهده علائم دیسترس تنفسی شدید یا تلاش سخت نوزاد برای نفس کشیدن، مراقبت‌های پزشکی اورژانسی فوری مورد نیاز است.
تشخیص، پیشگیری و ایمن‌سازی RSV
تشخیص معمولاً از طریق آزمایش‌های مولکولی مانند واکنش زنجیره‌ای پلیمراز در زمان واقعی (RT-PCR) یا آزمایش‌های تشخیص سریع آنتی‌ژن با استفاده از نمونه‌های سواب نازوفارنکس تأیید می‌شود.
از آنجا که درمان استاندارد صرفاً حمایتی است (هیدراتاسیون و آبرسانی وریدی، اکسیژن کمکی و در صورت نیاز تهویه مکانیکی)، پیشگیری اولویت بالینی است:
آنتی‌بادی‌های تک‌کلونی (ایمن‌سازی غیرفعال):
استفاده از آنتی‌بادی‌های تک‌کلونی با نیمه‌عمر طولانی به عنوان یک دوز واحد برای نوزادان و شیرخوارانی که وارد اولین فصل شیوع ویروس RSV می‌شوند، توصیه می‌شود. برای گروه‌های خاص و با خطر بالا (مانند نوزادان نارس مبتلا به بیماری مزمن ریوی)، ممکن است بر اساس دستورالعمل‌های مقرراتی محلی و پارامترهای فصلی، از دوزهای ماهانه آنتی‌بادی‌های پیشگیرانه سنتی استفاده شود.
واکسیناسیون مادران علیه RSV:
شواهد بالینی نشان می‌دهد که تجویز یک واکسن تاییدشده RSV به افراد باردار بین هفته‌های ۳۲ تا ۳۶ بارداری می‌تواند به انتقال آنتی‌بادی‌های محافظتی به جنین کمک کند و از بدو تولد برای نوزاد محافظت ایجاد نماید.